Vì sao người ta có xu hướng dùng sữa hạt? – Sữa hạt thường thức (1)

Vì sao người ta có xu hướng dùng sữa hạt? – Sữa hạt thường thức (1)

Đôi lời chia sẻ: Giữa một rừng các loại sữa động vật như sữa bò, sữa dê… vẫn có một nhóm người có hảo cảm với sữa hạt, không chỉ vì giá thành rẻ hơn (tuỳ vào loại hạt), mà còn vì sữa hạt rất tốt cho sức khoẻ. Do đó, loạt bài này muốn đưa đến cho quý bạn nhận thức thông thường về sữa hạt, hy vọng sẽ là tham khảo tốt về dinh dưỡng cho gia đình chúng ta.

Cách đây khoảng 15 năm, thời tôi còn học cấp hai, tôi có gặp một cô là vợ một người đồng nghiệp của ba tôi. Cô ấy từng giới thiệu về một loại bột màu vàng nâu thực vật, nếu tôi nhớ không nhầm đó là hạt đậu nành rang xay. Cô hướng dẫn là pha bột đó với nước sôi, bỏ một ít đường thì uống không thua gì sữa bò. Đó là lần đầu tiên tôi nghe về sữa thực vật.

Thời đó tôi vẫn còn giữ một thái độ hoài nghi, tại sao bột thực vật lại ngang với sữa bò được. Sau này tôi vẫn dùng sữa các sản phẩm từ sữa. Đến thời gian gần đây, khi tôi đã lập gia đình, ra ở riêng, tôi có tiếp xúc nhiều hơn với mọi người, tôi có gặp một chị, chị ấy nuôi con bằng sữa hạt. Ban đầu ý tưởng của chị ấy bị phản đối, nhưng sau khi thấy bé con nhà chị lớn lên khoẻ mạnh, hoạt bát, ngoan ngoãn thì mọi người trong gia đình hoàn toàn tán thành.

Tôi cũng nghe người thân kể rằng, có một cặp vợ chồng từ lúc mang thai đến lúc sinh con, hầu như là ăn thực vật. Đứa bé sinh ra rất khoẻ mạnh và sáng trí. 

Tôi cũng phát hiện trong những năm gần đây, rất nhiều người có xu hướng dùng sữa hạt thay cho sữa động vật như sữa bò, sữa dê (mọi người lên những group tương tự ‘Mê sữa hạt’, ‘Hội những người mê sữa hạt’ sẽ thấy); thậm chí nhiều bà mẹ quyết định dùng sữa hạt để thay thế sữa động vật. Vậy thì, sữa hạt là gì, có nguồn gốc như thế nào, và vì sao người ta có xu hướng dùng sữa hạt? 

Sữa hạt là gì?

Sữa hạt hay sữa thực vật, là một loại thức uống được chế biến từ các loại hạt trong tự nhiên; có thể là hạt ngũ cốc hoặc các loại hạt dinh dưỡng giàu chất béo khác như: hạt macca, óc chó, hạnh nhân v.v.

Ở đây có một khái niệm về ngũ cốc. Ngũ cốc là gì? Trên thực tế là ‘Lục cốc’, tức sáu loại lương thực để nhân loại gieo trồng và duy trì sự sống. Tương truyền khi nhân loại trải qua Đại hồng thuỷ, Thiên Thần mang ‘Lục cốc’ và ‘Lục súc’ từ thế giới của Thần mà hạ thế, hướng dẫn con người tự trồng trọt chăn nuôi.

Trong cuốn ‘Tam tự kinh’ bài 11 có viết rằng: 

Hán Việt:

Đạo lương thụcc, mạch thử tắc
Thử lục cốc, nhân sở thực
Mã ngưu dương, kê khuyển thỉ
Thử lục súc, nhân sở tự

Nguyên văn Hán tự:

稻粱菽 麥黍稷
此六穀 人所食
馬牛羊 雞犬豕
此六畜 人所飼

Dịch nghĩa:

Đạo lương thục, mạch thử tắc
Sáu giống lúa, mọi người ăn
Ngựa trâu dê, gà chó lợn
Sáu giống vật, mọi người nuôi

Lục súc thì đã rõ ràng, còn Lục cốc chính là:

  • Đạo (稻): Lúa nước, gạo.
Lúa nước và gạo. Ảnh ghép từ nhiều nguồn.
  • Lương (粱): Hạt kê, còn gọi là Tiểu mễ (小米: gạo nhỏ, pinyin là Xiaomi, đồng thời là tên một loại điện thoại).
Cây kê và hạt kê. Ảnh ghép từ nhiều nguồn.
  • Thục (菽): Chỉ chung các loại đậu như: đậu đen, đậu xanh, đậu đỏ, đậu nành…
Các loại đậu. Ảnh ghép từ Freepik.
  • Mạch (麥): Lúa mạch, lúa mì. 
Lúa mạch và bánh mì. Ảnh ghép từ Freepik.
  • Thử (黍): Lúa nếp.
  • Tắc (稷): Lúa tắc (một loại lúa trong sách cổ), hiện nay gọi là cao lương.

Sau này không biết vì lý do gì, Lục cốc giảm thành Ngũ cốc. Một số người cho rằng thuyết về Ngũ cốc chiếm ưu thế là vì liên quan đến học thuyết Ngũ hành. Tôi còn thấy người ta nhập những hạt ăn được như mè (vừng) hay yến mạch v.v. vào ngũ cốc.

Nguồn gốc sữa hạt

Theo tài liệu của nhà báo Avery Yale Kamila, người Wabanaki (các dân tộc Mỹ bản địa) và các bộ tộc da đỏ châu Mỹ đã làm sữa và sữa bột cho trẻ sơ sinh từ các loại hạt.

Theo Wikipedia, trong tiếng Anh, từ ‘milk’ đã được dùng để chỉ ‘nước ép thực vật giống như sữa’ kể từ năm 1200. Còn trong một công thức tồn tại từ thế kỷ 13, đã mô tả sữa thực vật đầu tiên là sữa hạnh nhân. 

Ở Trung Quốc, sữa đậu nành được dùng từ thế kỷ 14. Ở Anh vào thời Trung Cổ, thì sữa hạnh nhân được sử dụng trong các món ăn như Ris-alkere (một loại bánh pudding gạo).

Do đó trên Wikipedia kết luận rằng: Sữa thực vật có thể được coi là sản phẩm thay thế sữa ở các nước phương Tây, đồng thời được tiêu thụ ở các nơi khác trên thế giới.

Phân loại sữa hạt

Dựa vào thành phần dinh dưỡng của các loại hạt, người ta chia sữa hạt thành 2 nhóm:

  • Một là sữa hạt giàu đạm và chất béo làm từ: hạt hạnh nhân, óc chó, Macca…
Hạt hạnh nhân, óc chó, macca. Ảnh ghép từ Freepik.
  • Hai là sữa hạt làm từ ngũ cốc. Người ta còn thêm yến mạch, ngô… vào nhóm này.
Yến mạch (ảnh Freepik).

Vì sao hiện nay người ta có xu hướng chuộng sữa hạt?

Một số người có xu hướng chuyển sang sữa hạt vì không dung nạp được Lactose (Đường Lactose có trong sữa), họ không có được loại enzym phân cắt Lactose trong ruột non. Bởi vì để hấp thụ được dinh dưỡng, thì ruột non phải phân cắt các chất thành những phần tử cơ bản, ví như Lactose sẽ được phân tách thành Glucose và Galactose thì cơ thể mới hấp thụ được. Ở đây thấy rằng đường động vật (như Lactose) khó tiêu hơn.

Trên thực tế, nếu nhìn vào cấu tạo của con người, chúng ta sẽ hiểu được điều này. 

Hồi trung học, cấp hai hay cấp ba thì tôi nhớ không rõ, nhưng tôi biết là trong chương trình của môn sinh học có so sánh giữa động vật ăn thịt và động vật ăn thực vật. Điều dễ nhìn thấy nhất là hàm răng, răng của động vật ăn thịt phần lớn là răng nanh thích hợp cho việc cắn xé thịt sống, còn răng của động vật ăn thực vật thì bằng phẳng và dẹp. Còn có so sánh về tuyến nước bọt hoặc hệ tiêu hoá v.v. 

Từ góc độ giải phẫu học, có thể thấy rằng cơ thể con người phù hợp với ăn thực vật.

Trong cuốn ‘Đồ giải Thuyết văn giải tự’, có nói về chữ Thái (菜: rau, rau cải, món ăn…), trong đó viết rằng: “Con người quá khứ ăn rau với cơm, con người hiện tại ăn cơm chính là ăn rau“. Điều này nghĩa là, trong quan niệm truyền thống, người ta cũng khuyên con người nên ăn thực vật.

Chữ Thái (菜: rau, rau cải, món ăn…) trong cuốn ‘Đồ giải Thuyết văn giải tự’.

Tôi nhớ trong cuốn ‘Phong Thần diễn nghĩa’, ở hồi 24, khi vào tiết xuân, Chu Văn Vương và các quan vừa đến Gò Nam, thì thấy dân chúng bao quanh, kẻ vác giáo, người cầm cung, dường như đang bày cuộc săn bắn. 

Văn Vương lấy làm lạ hỏi Tán Nghi Sinh (散宜生):

– Dân chúng làm gì vậy?

Tán Nghi Sinh tâu:

– Ngày nay Chúa công muốn vui chung với bá tánh, nên họ bày cuộc săn bắn để Chúa công giải khuây.

Văn Vương không bằng lòng, nói:

– Xưa quan đại thần là Phong Hậu đem dâng thịt sống cho vua Phục Hy, vua Phục Hy nói: Trời sanh loài cầm thú cũng biết đau đớn, sống chết như loài người, tại sao loài người lại giết chúng mà ăn thịt. Lòng ta chỉ muốn sống mà thôi, không đành làm chết một sinh vật nào cả. Như loài thảo mộc, không biết đau đớn, không có tri giác, ta có thể dùng nó nuôi sống loài người được. Ấy là vua Phục Hy sinh nhằm thời thượng cổ, không có lúa gạo như bây giờ mà không đành ăn thịt cầm thú, cho nên đời sau mới gọi là Thánh đế. Chúng ta ngày nay lúa gạo đầy đủ, ngũ cốc ê hề, đã no lòng còn đòi hỏi việc ngon miệng. Ðang lúc mùa xuân ấm áp, mọi sinh vật phơi phới như vầy, chúng ta nỡ nào phá phách cho muôn thú vỡ ổ lạc bầy, bất nhân thất đức.

Trong đây có chi tiết về vua Phục Hy, mặc dù sinh vào thời thượng cổ không có lúa gạo nhưng vẫn không ăn thịt; từ đó thấy rằng trong quá khứ con người cũng hạn chế thịt, mà chủ yếu là ăn thực vật. Điều này cũng khớp với chữ Thái (菜) đã giải thích ở trên.

Tranh vẽ Chu Văn Vương và Thần Phục Hy.

Từ một góc độ khác, hiện nay nhiều người chúng ta đã nghe về thực dưỡng. Tôi có biết một bác, từng là bác sĩ đông y và tây y. Bác ấy chủ yếu ăn thực vật, món chính là gạo lứt muối mè. Bác ấy giải thích là: khi giảm áp lực cho hệ tiêu hoá, thì cơ thể được nghỉ ngơi, đây là đạo dưỡng sinh.

Cá nhân tôi không đi vào cực đoan, không bắt mọi người phải bỏ thịt để ăn rau và thực vật (bản thân tôi cũng có ăn thịt cá…), chỉ là muốn chia sẻ rằng: ăn thực vật hay uống sữa hạt dễ tiêu hoá hơn, khi giảm áp lực cho hệ tiêu hoá thì cơ thể ít tốn năng lượng, ít mệt hơn. 

Trong đạo dưỡng sinh còn có một nguyên tắc là ăn/uống gần với nhiệt độ cơ thể, ý nghĩa là cơ thể sẽ không mất lượng nhiệt để tiêu hoá đồ ăn đó, cho nên những người thực dưỡng họ không uống nước đá. Do đó, khi giảm giảm áp lực cho hệ tiêu hoá, thì đây cũng là một hình thức để duy trì sức khoẻ.

Từ những góc độ này, tôi nhìn nhận đây là lý do vì sao nhiều người có xu hướng chuộng sữa hạt hoặc sữa bột thực vật.

Chu Thuần

Có thể bạn quan tâm:

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần là người yêu văn hoá và thích suy nghĩ, Chu Thuần muốn truyền tải những giá trị truyền thống và góc nhìn của những chuyên gia đến quý độc giả.

Leave a Reply

Your email address will not be published.