Vì sao câu chuyện ‘bánh chưng – bánh giầy’ lại liên quan đến Thần Trụ Trời?

Vì sao câu chuyện ‘bánh chưng – bánh giầy’ lại liên quan đến Thần Trụ Trời?

Trong sách Ngữ Văn lớp 10 có bài đọc về Thần thoại Việt Nam tên là Thần Trụ Trời, trong đó nói rằng: Sau khi Thần Trụ Trời đắp cột đá chống Trời thì Trời – Đất phân khai, “Đất phẳng như cái mâm vuông, Trời ở trên như cái bát úp”.

Nhiều bạn học sinh liên tưởng đến Lang Liêu với ‘Sự tích bánh chưng – bánh giầy’, bởi vì bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất, còn bánh giầy hình tròn tượng trưng cho Trời. 

Nhưng nội hàm thật sự của 2 câu chuyện này có phải chỉ đơn giản như thế? Tại sao vua Hùng lại truyền ngôi cho Lang Liêu chỉ vì Hoàng tử này đã làm bánh chưng – bánh giầy? Chi tiết bánh chưng – bánh giầy dùng để tế Trời – Đất và tổ tiên có ý nghĩa gì?

Thần Trụ Trời của Việt Nam

Đầu tiên, chúng ta cùng tìm hiểu về câu chuyện Thần Trụ Trời. Trong sách Ngữ văn lớp 10 viết rằng: 

Thuở ấy chưa có vũ trụ, chưa có muôn vật và loài người, Trời – Đất chỉ là một đám hỗn độn, tối tăm và lạnh lẽo. Lúc đó tự nhiên có một vị Thần thân thể to lớn không biết bao nhiêu mà kể, chân Thần bước một bước cứ như từ đỉnh núi này sang đỉnh núi kia. 

Thần ở trong đám mờ mịt, hỗn độn đó không biết từ bao giờ, rồi một lần bỗng đứng dậy, dùng đầu đội Trời lên, tay đào đất đá, đắp thành một cái cột vừa cao vừa to để chống Trời. Cột càng được đắp cao lên chừng nào thì Trời – tựa như tấm màn lớn – được nâng cao lên chừng nấy. Thần cứ một mình cầy cục (làm việc mải miết) đắp, cột đá càng cao chót vót, càng đẩy Trời lên mãi. 

Từ đó Trời – Đất phân ra làm hai, Đất phẳng như cái mâm vuông, Trời ở trên như cái bát úp, chỗ giáp ranh giữa Trời và Đất gọi là chân trời. 

Khi Trời đã cao vừa ý và đã khô cứng rồi, không hiểu sao Thần lại phá cột đá đi, ném vung đá và đất khắp nơi mọi chỗ. Mỗi hòn đá văng ra bấy giờ thành một hòn núi hay hòn đảo. Đất tung toé mọi nơi thành cồn đồi, cao nguyên. Vì thế mà bây giờ mặt đất chỗ cao chỗ thấp, không được bằng phẳng. Chỗ Thần đào lên để lấy đất đá đắp cột bây giờ là biển cả…

Trong này có một chi tiết “Đất phẳng như cái mâm vuông, Trời ở trên như cái bát úp” làm nhiều người liên tưởng đến bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất, còn bánh giầy hình tròn tượng trưng cho Trời. Chỗ này sẽ được phân tích rõ hơn ở phần sau.

Khi đọc đến đây mọi người có cảm giác như thế nào? Cá nhân tôi thì thấy rất giống chuyện ‘Bàn Cổ khai thiên’ (盤古開天: Bàn Cổ mở Trời). 

‘Bàn Cổ khai thiên’

Trong truyền thuyết nhân gian Trung Quốc, thì Bàn Cổ được miêu tả rất sinh động, có nét giống với Thần Trụ Trời của Việt Nam. Truyền thuyết nói rằng: 

Vào thời cổ đại có một ngôi sao khổng lồ có hình dáng giống quả trứng gà, trong quả trứng gà đó có một người khổng lồ tên là Bàn Cổ. 

Bàn Cổ đã được thai nghén trong quả trứng gà đó đúng 18000 năm, cuối cùng đã thức dậy trong giấc ngủ dài. Bàn Cổ thấy trước mắt mình chỉ có một màu đen tối, vì vậy ông đã tự đứng thẳng ở giữa Trời – Đất, chuẩn bị phân chia giữa Trời và Đất.

Nhưng màn sương đen ở giữa Trời và Đất vẫn chưa tan, vì vậy Bàn Cổ đã nổi giận đánh rớt một chiếc răng của mình biến thành chiếc rìu khai thiên. Màn sương đen đã tan hết. 

Đây chính là câu chuyện ‘Bàn Cổ khai thiên’. 

Tranh vẽ Bàn Cổ ‘khai thiên tịch địa’ chụp từ ‘Trung Hoa văn minh sử’ tập 9.

Tiếp đó, truyền thuyết nói rằng:

Lúc này giữa Trời – Đất mới có ánh sáng. Lúc này Bàn Cổ sợ Trời – Đất hợp thành một, vì vậy ông đã biến chiếc rìu khai thiên thành ngọn núi Bất Chu. Nhưng hôm đó Thần lửa Chúc Dung và Thần nước Cộng Công không biết vì nguyên nhân gì mà đánh với nhau, trong quá trình hai người giao chiến đã đánh đổ ngọn núi Bất Chu khiến cho bầu trời bị thủng một lỗ, dẫn đến nước ở Thiên Hà chảy xuống nhân gian. 

Nữ Oa không đành lòng nhìn thấy nhân loại chịu tai kiếp cho nên đã luyện ra 36501 viên đá ngũ sắc vá Trời. 

Đây là nguồn gốc câu chuyện ‘Nữ Oa vá Trời’, hoặc ‘Nữ Oa luyện đá vá Trời’ mà chúng ta thường nghe.

Tranh vẽ Nữ Oa vá Trời. Ảnh Baidu.

Còn trong những thư tịch cổ như ‘Tam ngũ lịch ký’, ‘Ngũ vận lịch niên kỷ’ và ‘Thuật dị ký’ cũng có ghi chép về Bàn Cổ như sau: 

Từ thời cực kỳ viễn cổ trước kia, vũ trụ của nhân loại chúng ta còn chưa sinh ra, khi đó không có nhân loại, cũng không có thiên địa vạn vật, chỉ có một khối hỗn độn. Giống như sự sống thai nghén trong quả trứng gà, trải qua năm tháng dài đằng đẵng, trong hỗn độn dưỡng dục ra một sinh mệnh khổng lồ, ông chính là Bàn Cổ.

Cùng với sự thai nghén và ra đời của Bàn Cổ, thiên địa vạn vật cũng ra đời. Ở trong quá trình này, dương khí lên cao, âm khí hạ xuống, trong hỗn độn phân ra âm dương; Âm dương tương sinh, Thái Cực vận chuyển, thai nghén và sinh ra tầng tầng thiên địa vạn vật. 

Thân thể của Bàn Cổ đều sinh trưởng mỗi ngày, thiên địa vạn vật và Bàn Cổ cùng nhau sinh trưởng. Bàn Cổ ở trong thiên địa biến hóa vô tận, ông ở Trời là Thần, trên Đất là Thánh, cùng thiên địa vạn vật là một thể, trong cõi vô hình mà chi phối hết thảy. Trải qua năm tháng đằng đẵng, thân thể Bàn Cổ to lớn vô hạn, thiên địa vũ trụ cũng đều theo thân thể của ông trưởng thành mà hoàn thành khai thiên tịch địa.

(Tham khảo bản dịch NTD Việt Nam)

Dù là truyện Việt Nam hay Trung Quốc, thì Thần Trụ Trời hoặc Bàn Cổ cũng được miêu tả là vị Thần ‘khai thiên tịch địa’ (開天闢地: khai Trời mở Đất). Nếu là như vậy, thì có bao giờ bạn nghĩ 2 vị Thần này là một hay không?

Thần Trụ Trời và Bàn Cổ là cùng một người?

Cá nhân tôi nhìn nhận, kỳ thực hai vị Thần này chính là cùng một người. Tại sao? 

Giả sử Thần Trụ Trời và Bàn Cổ là 2 người, vậy thì 2 vị Thần này sẽ tạo ra 2 vũ trụ khác nhau. Điều này vô lý. 

Chính vì vũ trụ mà chúng ta đang đề cập đến chỉ có một, cho nên tôi nhìn nhận Thần Trụ Trời và Bàn Cổ chính là cùng một vị. (Cách chứng minh này chúng ta đã biết, gọi là ‘chứng minh phản chứng’).

Vì sao ‘bánh chưng – bánh giầy’ lại liên quan đến Thần Trụ Trời?

Như đã nói ở mục trước, trong sách Ngữ văn lớp 10 có đề cập đến một chi tiết là “Đất phẳng như cái mâm vuông, Trời ở trên như cái bát úp”, cho nên nhiều người liên tưởng đến bánh chưng hình vuông tượng trưng cho Đất, còn bánh giầy hình tròn tượng trưng cho Trời. Nhưng ở đây tôi thấy được một nội hàm nữa của bánh chưng – bánh giầy mà có liên quan đến Thần Trụ Trời hoặc Bàn Cổ.

Trong câu chuyện bánh chưng – bánh giầy, vua Hùng Vương thứ 6 muốn truyền ngôi cho hoàng tử nào tìm được của ngon vật lạ để tế Thiên Vương. Những hoàng tử khác tìm được rất nhiều ‘của ngon vật lạ’, ‘sơn hào hải vị’, ‘trân cầm dị thú’… để đem đến, chỉ có Lang Liêu được Thần báo mộng làm bánh chưng – bánh giầy. 

Vua cha lấy làm lạ mới hỏi, Lang Liêu kể lại chuyện Thần báo mộng, đồng thời giải thích ý nghĩa của bánh chưng – bánh giầy từ lời của Thần rằng: ‘Vật trong Trời Đất không có gì quý bằng gạo, vì gạo là thức ăn nuôi sống con người, cho nên con hãy lấy gạo nếp làm bánh hình tròn và hình vuông, tượng trưng cho Trời và Đất. Đồng thời hãy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng trưng cho cha mẹ sinh thành’.

Vua cha nếm thử thấy ngon, khen ý nghĩa, nên đã chọn bánh chưng – bánh giầy của Lang Liêu để tế Trời – Đất, sau đó truyền ngôi.

Ở đây tôi thấy rằng, việc lấy bánh chưng – bánh giầy để tế Trời – Đất chính là để tưởng nhớ đến Thần Trụ Trời hoặc là Bàn Cổ, đây chính là tưởng nhớ đến vị Thần ‘khai thiên tịch địa’, vén màn sương mờ từ hỗn độn để con người có được cuộc sống như ngày nay. 

Tưởng nhớ và kính ngưỡng Thần, thì đây là cái gốc tín ngưỡng. Việc vua cha truyền ngôi cho Lang Liêu cũng là một chi tiết rất thú vị, chính là Lang Liêu nghe lời của Thần, làm ra được thứ bánh tượng trưng cho Trời – Đất chính là tưởng nhớ đến Thần. Mà người có tín ngưỡng ‘thuần thành’ (thuần chính và thành thực) đối với Thần như Lang Liêu, người ấy sẽ nghe và thực hành giáo huấn của Thần ‘yêu dân như con’, ‘bác ái vô tư’, ‘trải rộng ân đức’ v.v. nên chắc chắn sẽ là một vị vua tốt. Do đó việc vua Hùng Vương thứ 6 truyền ngôi cho Lang Liêu cũng là một chi tiết rất đắt giá.

Thờ cúng tổ tiên còn mang hàm nghĩa thờ cúng Thần

Trong truyện bánh chưng – bánh giầy có chi tiết, Thần báo mộng có nói với Lang Liêu rằng: ‘… Hãy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng trưng cho cha mẹ sinh thành‘. Ở đây có chi tiết về ‘cha mẹ’. 

Chúng ta biết rằng, vào dịp Tết Nguyên Đán, chúng ta làm bánh chưng – bánh giầy để cúng tế Trời – Đất và tổ tiên. Cúng tế Trời – Đất là cúng tế Thần Trụ Trời hoặc Bàn Cổ như đã nói ở trên. Còn tổ tiên là cha mẹ, ông bà đã quá cố. Vậy thì: nếu truy ngược tiếp nữa thì tổ tiên của người Việt chúng ta là ai?

Thời tôi còn học tiểu học, trong truyện ‘Trăm trứng nở trăm con’ có nói tổ của Bách Việt là Lạc Long Quân và Âu Cơ. Nhưng đây chưa phải là vị ‘tổ’ sớm nhất.

Trong cuốn ‘Đại Việt sử ký toàn thư’ có nội dung rằng: Lạc Long Quân là con trai của Kinh Dương Vương. Mà Kinh Dương Vương lại là con cháu của Thần Nông (còn gọi là Thần Nông thị). 

Theo ‘Bổ Sử ký – Tam Hoàng bản kỷ’ của Tư Mã Trinh triều Đường, thì Tam Hoàng gồm: Phục Hy, Thần Nông và Nữ Oa.

Nếu theo ‘Đại Việt sử ký toàn thư’ và ‘Bổ Sử ký – Tam Hoàng bản kỷ’ thì tộc Bách Việt (trong đó có Việt Nam) là con cháu của Thần Nông.

Lễ tịch điền diễn ra vào ngày 7/2 ở Đọi Sơn, tỉnh Hà Nam với bức phướn ở giữa có chữ Thần Nông – ông tổ của người Việt (Ảnh VnEpress). Các chữ còn lại là: 
Phi trí bất tiến – 非智不進: không có trí thì không thể tiến.
Phi thương bất phú – 非商不富: không buôn bán thì không giàu.
Phi nông bất ổn – 非農不穩: không làm nông thì không ổn định.
Phi công bất đắc – 非工不得: không làm không được.

Thần Nông là Thần, do đó phong tục thờ cúng tổ tiên của người Việt còn có một ý nghĩa nữa là thờ cúng Thần. Dù chúng ta truy như thế nào, thì cuối cùng cũng quy về việc thờ cúng Thần, nói cách khác cũng chính là kính Thần. 

Đến đây lại xuất hiện một vấn đề, có người sẽ nói rằng: ‘Suốt ngày bạn cứ nói về Thần về Thần, rốt cuộc Thần có tồn tại hay không?’. Thực ra, tôi nhìn nhận rằng, cho dù bạn phủ định như thế nào, thì không vì sự phủ định của bạn mà Thần không tồn tại. Trên thực tế nếu chúng ta quan sát kỹ sẽ thấy được dấu ấn của Thần trong cuộc sống.

Dấu ấn của Thần trong cuộc sống

Có một câu chuyện vui như thế này, tôi có quen một người anh làm bác sĩ, có một lần anh đến ăn cơm nhà bạn gái (sau này 2 người là vợ chồng), thì anh có nói rằng mình ‘vô Thần’. Trên thực tế nhiều người chịu ảnh hưởng của khoa học kỹ thuật nên mới thành như vậy, cho rằng ‘khoa học là số một, không có Thần nào ở đây cả’.

Nhưng câu chuyện này vui ở chỗ, trong giải phẫu có khái niệm về ‘gân A-sin’, tức là phần gân ở sau gót. Mà A-sin là gì? A-sin là á Thần, là con của Peleus – một chiến binh mạnh mẽ với Thetis – nữ Thần biển cả. A-sin có tham gia trong cuộc chiến thành Troy. Nhiều người chúng ta đã từng xem bộ phim Troy này, nhân vật A-sin chính là do nam diễn viên Brad Pitt đóng. 

Tạo hình A-sin trong phim Troy (2004) do nam diễn viên Brad Pitt thủ vai.

Cuộc chiến thành Troy (Tơ-roa) là cuộc chiến giữa các vị Thần, được ghi chép trong Sử thi Homer. Mà Sử thi Homer lại nói về thời kỳ ‘Nhân Thần đồng tại’.

Có người cho rằng, sử thi hay chuyện thần thoại chỉ là hư cấu, là sản phẩm của trí tưởng tượng của con người. Nhưng thực tế không phải như vậy. Trong cuốn ‘Trung Hoa văn minh sử’ quyển thượng, Giáo sư Chương Thiên Lượng có đưa ra một thông tin như sau:

Năm 1822, ở Đức đã sản sinh ra một nhà khảo cổ học tên là Heinrich Schliemann. Năm 7 tuổi, Schliemann nhận được một cuốn sách, phía sau là hình ảnh thành Troy bị thiêu đốt rực lửa. Bức tranh này đã cải biến vận mệnh cuộc đời của cậu bé này.

Nhà khảo cổ học người Đức Heinrich Schliemann (ảnh Wikipedia).

Khi người khác cho rằng cuộc chiến giữa Hy Lạp và thành Troy chỉ là huyễn tưởng của một số nhà thơ (người thời ấy còn hoài nghi sự tồn tại của nhà thơ Homer), nhưng Schliemann lại phát thệ rằng: phải tìm bằng được thành Troy. Anh ấy tin tưởng chắc chắn những điều được nói trong Sử thi Homer là lịch sử chân thật.

Sau nhiều lần đọc kỹ và suy nghĩ, Schliemann cho rằng thành Troy chính là thành phố cổ Hisarlik ở Thổ Nhĩ Kỳ. Anh kiểm tra đối chiếu mỗi chi tiết liên quan đến chiến trường ở trong Sử thi Homer, căn cứ theo địa hình được ghi chép mà bắt đầu công cuộc tìm kiếm và khai quật. 

Năm 1870, một ngày mà các nhà sử học cho là không kém gì việc Colombo tìm ra đại lục mới, Schliemann đã tìm ra vị trí của thành Troy nằm dưới những ngọn đồi của thành phố Hisarlik. Trong nhật ký, Schliemann đã phấn khích viết rằng: “Không ngờ tôi đã tận mắt nhìn thấy thành Troy bất hủ dưới ngòi bút của nhà thơ Homer”.

Tranh vẽ con ngựa thành Troy và thành Troy ở ngọn đồi thuộc thành phố Hisarlik, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh ghép từ nhiều nguồn.

Tôi dẫn ra câu chuyện này là muốn nói rằng, nếu từ ‘gân A-sin’ trong y học mà tra ngược trở về, thì bạn sẽ biết thành Troy là có thật, thời kỳ ‘Nhân Thần đồng tại’ là có thật, vậy sao có thể nói là ‘vô Thần’? 

Ngay cả con thuyền Noah được tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ, nó được giống hệt những gì trong Kinh Thánh miêu tả; hay từ sodomite (đồng tính) cũng là lấy từ câu chuyện sự hủ bại của thành Sodom trong Kinh Thánh, Thần phẫn nộ vì đồng tính nên đã thiêu huỷ thành phố này, đây chẳng phải là lời nhắc nhở của Thần hay sao?

Trong bài viết Thân giáo (8): Vì sao nói ‘Dạy con từ thuở còn thơ’?, tôi cũng có đề cập đến pháp luật của phương tây là phái sinh từ Mười điều răn của Chúa, trên thực tế pháp luật cũng mang dấu ấn của Thần.

Trong bài viết Sự tích bánh chưng – bánh giầy và ý nghĩa ‘Trời tròn Đất vuông’, tôi đã từng nói rằng: Trời tròn Đất vuông là nói về 2 chữ Nhật (日: Mặt Trời, ban ngày) và Điền (田: ruộng). Vậy ai là người tạo ra Hán tự? Chính là Thương Hiệt – sử quan của Hiên Viên Hoàng Đế, người có 4 con mắt, tương truyền cũng là một vị Thần.

Nghề làm lúa do Thần Nông truyền; đào giếng, làm nhà, đóng thuyền, lịch pháp, kim chỉ nam… là do Hiên Viên Hoàng Đế truyền. Mà những vị ‘tổ nghề’ này đều là Thần. Văn hoá truyền thống cũng là do Thần truyền, nên mới gọi là văn hoá Thần truyền.

Dù có nói thế nào, nếu phủ định Thần thì bạn sẽ giải không thông rất nhiều vấn đề, đây cũng là hạn chế của những người nghiên cứu mà khuyết thiếu về tín ngưỡng (tôi sẽ nói ở bài viết sau), hơn nữa đây còn là điều bất kính, bởi vì người do Thần tạo, tại sao lại dám phủ định người tạo ra mình?

Hơn nữa, người mang tín ngưỡng đối với Thần có sức mạnh nội tâm to lớn. Nếu chịu chút khổ, họ sẽ cho rằng đây là hoàn trả nghiệp, đời sau sống tốt. Còn nếu đạt được thành công thì họ cho rằng mình là người ‘giữ tài sản’ cho xã hội. 

Chúa Giê-su nói rằng: “Ta chính là đạo lộ (con đường), chân lý, sinh mệnh”. Tại sao Chúa Giê-su lại nói mình là con đường? Bởi vì nghe theo lời dạy của Ngài sẽ đi theo con đường mà đến Thiên quốc. Đạo gia cũng cho rằng những điều mình giảng là ‘đạo’ (道), đi theo thì sẽ đến thế giới của Đạo gia. Do đó người có tín ngưỡng sẽ có tương lai tốt đẹp.

Trong Nho gia giảng 2 khái niệm thường đi kèm với nhau là Nghĩa và Tri Thiên mệnh. Nghĩa là việc nên làm, còn thành hay không là Thiên mệnh (mệnh Trời). Người tin theo Thiên mệnh sẽ không làm con người tiêu cực, trái lại còn khiến người ta cởi mở thông suốt; bởi vì họ làm không phải vì kết quả, chỉ cần tận sức làm thì không phải hối hận. Cho nên Nho gia mới giảng: “Trí giả bất hoặc, nhân giả bất ưu, dũng giả bất cụ” (Người Trí không mê, người Nhân không lo, người Dũng không sợ). Tín ngưỡng chính là có sức mạnh to lớn như thế…

Chu Thuần

Chú thích: Có người nói rằng người là tiến hoá từ khỉ, chứ không phải do Thần tạo. Về vấn đề này chúng tôi hẹn quý bạn ở bài viết tiếp theo với nội dung chính là: sự sai lầm của Thuyết Tiến hoá và lịch sử các dân tộc đều ghi chép ‘Thần dùng đất bùn tạo người’.

Chúa Giê-su giáng sinh, tại sao hơn 300 năm sau mới kỷ niệm? | Thân giáo

Có thể bạn quan tâm:

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần là người yêu văn hoá và thích suy nghĩ, Chu Thuần muốn truyền tải những giá trị truyền thống và góc nhìn của những chuyên gia đến quý độc giả.

Leave a Reply

Your email address will not be published.