Đệ tử quy – Bài 23: Lỗi vô ý

Đệ tử quy – Bài 23: Lỗi vô ý

Nguyên văn:

無心(1)非(2),名(3)為錯;有心(4)非,名為惡(5);
過(6)能改,歸(7)於無(8);倘(9)掩飾(10),增(11)一辜(12)。

Bính âm:

無(wú) 心(xīn) 非(fēi), 名(míng) 為(wéi) 錯(cuò);
有(yǒu) 心(xīn) 非(fēi), 名(míng) 為(wéi) 惡(è);
過(guò) 能(néng) 改(gǎi), 歸(guī) 於(yú) 無(wú);
倘(tǎng) 掩(yǎn) 飾(shì), 增(zēng) 一(yì) 辜(gū)。

Chú âm:

無(ㄨˊ) 心(ㄒㄧㄣ) 非(ㄈㄟ), 名(ㄇㄧㄥˊ) 為(ㄨㄟˊ) 錯(ㄘㄨㄛˋ);
有(ㄧㄡˇ) 心(ㄒㄧㄣ) 非(ㄈㄟ), 名(ㄇㄧㄥˊ) 為(ㄨㄟˊ) 惡(ㄜˋ);
過(ㄍㄨㄛˋ) 能(ㄋㄥˊ) 改(ㄍㄞˇ), 歸(ㄍㄨㄟ) 於(ㄩˊ) 無(ㄨˊ);
倘(ㄊㄤˇ) 掩(ㄧㄢˇ) 飾(ㄕˋ), 增(ㄗㄥ) 一(ㄧˋ) 辜(ㄍㄨ)。

Âm Hán Việt:

Vô tâm phi, danh vi thác; hữu tâm phi, danh vi ác;
Quá năng cải, quy ư vô; thảng yểm sức, tăng nhất cô.

Lời dịch:

Sai vô ý, gọi là lỗi; sai cố ý, gọi là ác;
Sửa đổi tội, không còn tội; nếu che giấu, thêm một tội.

Từ vựng:

(1) vô tâm (無心): không cố ý.
(2) phi (非): khuyết điểm, sai lầm.
(3) danh (名): danh hiệu, gọi.
(4) hữu tâm (有心): cố ý.
(5) ác (惡): tội ác.
(6) quá (過): tội.
(7) quy (歸): phản hồi, về, trở về.
(8) vô (無): không, không có.
(9) thảng (倘): nếu như.
(10) yểm sức (掩飾): ẩn tàng, che giấu, che đậy.
(11) tăng (增): gia tăng, thêm, tăng thêm.
(12) cô (辜): tội.

Lời giải thích:

Tội do không cố ý tạo ra gọi là “Lỗi” (tội lỗi), tội do biết rõ rồi mà còn cố ý vi phạm, cố ý tạo ra gọi là “Ác” (tội ác), cố ý hay không cố ý làm sai đều tạo tội; tạo tội có thể sửa đổi, tội sẽ không còn, nếu như vẫn còn nói dối, giấu diếm sai lầm, tội lại thêm tội, chính là tội tăng thêm một bậc.

Câu chuyện tham khảo:

Hối cải tốt họa nạn châu chấu rời xa

Dân chúng cuối thời nhà Thanh có một vị là Vương Thiện Nhân ở vùng Đông Bắc mở trường nghĩa học (trường do tư nhân quyên góp, trường học miễn phí). Đạo đức của ông rất cao siêu, Trương Nhạn Kiều người Sơn Đông đã học được từ ông cách xem bệnh.

Trương Nhạn Kiều hồi hương sau đó giúp người trong làng xem bệnh, hiệu quả kỳ diệu, người đến xin xem bệnh nối liền không dứt. Ông ta nói với người trong làng: “Một người chất chứa cái tâm gì thì sẽ biến ra cái tính đó. Tính tình tốt sẽ xuất ra phú quý, tính tình xấu sẽ là phiền não sinh bệnh.” Trương Nhạn Kiều giúp cho bệnh nhân nói lớn ra lỗi lầm của mình, chân thật ăn năn rồi, bệnh khỏi liền lập tức. Khỏi bệnh rồi, trước tiên về nhà là nhận lỗi, sau đó sẽ làm tốt đạo đức luân thường Hiếu – Đễ – Từ, Thiên thượng sẽ không trách tội người biết hối cãi.

Có một ngày, có người mời Trương Nhạn Kiều đến thôn trang của họ để giảng về châu chấu. Ông ta nói có người sinh bệnh thì ông sẽ giảng, nạn châu chấu thì ông không thể giảng a! Mọi người đều không tin, cứ mãi khẩn cầu, ông ta đành phải đi. Ông đến thôn trang, nhìn thấy trên mặt đất châu chấu khắp nơi, cái khó ló cái khôn, ông nói với châu chấu: “Các ngươi phụng thiên mệnh mà đến, bởi vì nơi này người ta bất trung bất hiếu, vi phạm đạo đức luân lý, cho nên Thiên thượng giáng tai họa để trừng phạt họ. Ta cũng là phụng thiên mệnh tới nói đạo, khuyên người ta hiếu thuận cha mẹ, yêu thương anh em, hết sức giữ đạo luân thường. Họ đều quyết định muốn học làm người tốt, các ngươi chớ làm tổn thương mạ non của họ nha!” Rồi ông hỏi mọi người: “Châu chấu sau khi đi, các người có thể tận hiếu sao?” Mọi người đồng thanh đáp: “Có thể.” Không nghĩ tới chỉ có vậy mà châu chấu đã thật sự bay đi mất, Trương Nhạn Kiều cũng bởi vậy mà nổi tiếng.

Chú thích: Link tiếng Trung.

Đôi lời nhìn nhận:

Chúng tôi rất tôn trọng bản dịch của bên Chánh Kiến, nhưng về một số điểm thì có nhìn nhận hơi khác một chút, xin phép được chia sẻ. Về phần Lời dịch, chúng tôi thấy như thế này thì nghe dễ hiểu hơn:

Lỗi vô ý, gọi là sai
Lỗi cố ý, gọi là tội
Biết sửa lỗi, không còn lỗi
Nếu che giấu, lỗi chồng thêm

(Bản dịch của Decent and kind news)

Có thể bạn quan tâm:

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần là người yêu văn hoá và thích suy nghĩ, Chu Thuần muốn truyền tải những giá trị truyền thống và góc nhìn của những chuyên gia đến quý độc giả.

Leave a Reply

Your email address will not be published.