Chuyện Hiệu trưởng mang ‘quyền trượng’ và mạn đàm về Khoa học – Tôn giáo

Chuyện Hiệu trưởng mang ‘quyền trượng’ và mạn đàm về Khoa học – Tôn giáo

Trong chiếc áo nhung màu đỏ, nổi bật với ‘quyền trượng’ và chuỗi hạt, Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội – Ông Nguyễn Trúc Lê tiến vào hội trường để trao bằng tốt nghiệp cho gần 1000 cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ. 

Lễ trao bằng diễn ra vào ngày 29/7 này nhận được nhiều chú ý và gây tranh cãi dư luận. Khi nhìn vào trang phục của vị Hiệu trưởng này, nếu không nói rõ, thì có lẽ nhiều người cho rằng đây là Đường Tăng mang theo áo cà sa và quyền trượng Bồ Tát tặng để sang Tây Thiên thỉnh kinh, hoặc là Giáo hoàng ở Vatican.

Sau khi sự việc xảy ra, trên mạng có 2 luồng ý kiến chủ yếu. Một là bày tỏ sự bất bình, cho rằng hình ảnh hiệu trưởng mặc áo nhung, cầm quyền trượng là học theo phương Tây, không theo bất cứ truyền thống nào của Việt Nam. Một số khác lại bày tỏ là ‘hãy tôn trọng sự khác biệt’.

Cá nhân tôi cho rằng, về mặt pháp luật thì cá nhân được làm việc mà nhà nước không cấm, tôi cũng không đi sâu vào phân tích đúng sai, nhưng từ sự việc này tôi phát hiện một điều rất thú vị, đó là Khoa học (thuộc Trường học) và Tôn giáo có những điểm giống nhau đến kỳ lạ.

Khoa học giống Tôn giáo

Đầu tiên, có người sẽ thắc mắc rằng, tại sao lại lấy Khoa học để đại diện cho trường học, chẳng phải ở các ngôi trường khác còn có học Nghệ thuật mà. Đúng là như thế, nhưng từ lúc đi học, chúng ta đã học Toán Lý Hoá (các môn khoa học tự nhiên), sau này lên đại học cũng học những môn đại cương như Toán cao cấp, Vật lý v.v. đây đều là khoa học. Do đó Khoa học có ảnh hưởng rất sâu rộng trong đời sống. Cho nên từ điểm này tôi muốn lấy Khoa học (thuộc Trường học) để so sánh một chút với Tôn giáo.

Có cơ cấu giống nhau

Sau sự việc trao bằng ngày 29/7, tôi tin rằng nhiều người đã lờ mờ thấy được mối quan hệ giữa Khoa học và Tôn giáo. 

Hồi học chung lớp văn hoá truyền thống, tôi có quen biết một chị là Luật sư Tài chính, tác giả cuốn ‘Thần tích Việt truyện’, chị đang sống và làm việc ở Sài Gòn, và tôi biết chị ấy là người có tín ngưỡng chân chính. Sau sự việc ngày 29/7, chị ấy có viết trên Facebook cá nhân như thế này:

Giáo Dục và Khoa Học Phải Chăng Là Một Loại Tín Ngưỡng, Tôn Giáo?

Nếu nhìn sâu một chút, phải chăng giáo dục hay khoa học ngày nay cũng tương tự như một loại tín ngưỡng? Hoặc là tôn giáo?

Nhưng nó tinh vi hơn, cho nên ít ai thừa nhận. Vì ở đó, nó nhân danh khoa học để át hết mọi thứ.

Các học sinh đi học là các môn đồ, các trường học là giáo đường, là tự viện… Các bài học là kinh sách, các phát minh hay khám phá là giáo lý?

Các thầy cô, hiệu trưởng là các cha, các sư trụ trì… Bởi vậy cho nên, bạn thấy hiệu trưởng mà cầm quyền trượng là đừng có ngạc nhiên nhé. Bởi vì hình thức thường phản ảnh nội dung và bản chất của nó đấy ạ.

Em gửi hình các quyền trượng và áo choàng của các hiệu trưởng cho cả nhà xem nhé.

Còn câu hỏi của em, em đặt ra đây thôi, hơm đồng ý thì thôi hén, đừng tranh luận với em chi cho mệt hén.

Trước đây tôi có đọc một tài liệu so sánh sự giống nhau đến kinh ngạc về cơ cấu tổ chức giữa Khoa học và Tôn giáo, giống với những điều mà chị chia sẻ, tức là mỗi cơ cấu của Tôn giáo đều có cơ cấu tương ứng trong Khoa học. 

Ví như trong tôn giáo có nhiều cấp bậc, ví như Thiên Chúa giáo châu Âu có Giáo hoàng, Hồng y, Giám mục v.v., Phật giáo có Pháp sư, Thượng toạ, Đại đức v.v. thì trong khoa học cũng có các vị trí như Viện sĩ, Giáo sư, Tiến sĩ, Thạc sĩ.

Tôn giáo có chùa chiền, thánh đường… thì bên khoa học có các viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm v.v. Chị Luật sư mà tôi quen còn đề cập đến trường học giống giáo đường, hoặc tự viện nữa; các bài học là kinh sách, các phát minh/khám phá là giáo lý.

Do đó nhìn ở góc độ cơ cấu thì thấy Khoa học rất giống Tôn giáo.

Đều là tín ngưỡng, đặt trên một tiên đề

Ở một góc độ khác, Khoa học còn giống Tôn giáo ở chỗ: có tính chất giống tín ngưỡng, tức là đặt trên một tiên đề. Mà tiên đề thì không cần chứng minh, nếu không cần chứng minh thì nó chính là tín ngưỡng. 

Trong cuốn ‘Trung Hoa văn minh sử’ tập 4, Giảng viên Đại học Phi Thiên – Giáo sư Chương Thiên Lượng đã có nhìn nhận về Khoa học và Tôn giáo như sau.

Khoa học và tôn giáo có tính chất giống nhau, đều thuộc về tín ngưỡng. Tại sao như vậy? Giáo sư Chương giải thích, theo định nghĩa về khoa học, thì khoa học được xây dựng trên một hệ thống tiên đề.

Điều này hơi trừu tượng nhưng Giáo sư Chương đưa ra một ví dụ đơn giản như thế này.

Ví như hình học phẳng mà chúng ta đã học hiện nay, trên thực tế nó xuất phát từ một số tiên đề do Euclid đề xuất. Ví dụ: qua 2 điểm ta vẽ được một đường thẳng. Qua 3 điểm không thẳng hàng ta vẽ được một mặt phẳng, câu “Dù ai nói ngả nói nghiêng / Lòng ta vẫn vững như kiềng 3 chân” từ tiên đề này mà ra. Kiềng 3 chân vững vì qua 3 điểm không thẳng nên ta có được một mặt phẳng.

Vậy tại sao điều Euclid đề xuất là một tiên đề? Chính là nó ‘không cần chứng minh mà đã tự rõ’. Hình học phẳng hiện nay đều bắt nguồn từ những tiên đề này.

Khi tiên đề không chứng minh, nó trở thành tín ngưỡng. Nếu tôn giáo nói: ‘Tôi cho rằng có Thần tồn tại’, thì người ta không cần nói: ‘Bạn chứng minh cho tôi xem’, điều này không cần thiết bởi vì đây là ‘tiên đề’ nên không cần chứng minh.

Do đó thấy rằng tôn giáo và khoa học là một loại tín ngưỡng.

***

Thực ra cá nhân tôi không phản đối khoa học, chỉ là qua câu chuyện về lễ trao bằng ở trên để chia sẻ một chút về sự giống nhau giữa Khoa học và Tôn giáo. Còn quý độc giả có nhìn nhận như thế nào, thì hãy để lại bình luận phía bên dưới, chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp quý báu. 

Chu Thuần

Chú thích: Link Trung Hoa văn minh sử tập 4, mọi người chỉ cần có email là vào xem được, chỉ có điều đây là tài liệu tiếng Trung.

Có thể bạn quan tâm:

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần là người yêu văn hoá và thích suy nghĩ, Chu Thuần muốn truyền tải những giá trị truyền thống và góc nhìn của những chuyên gia đến quý độc giả.

Leave a Reply

Your email address will not be published.