Thân giáo (4): Tại sao muốn dạy con tốt, cha mẹ phải ‘lấy mình làm gương’?

Thân giáo (4): Tại sao muốn dạy con tốt, cha mẹ phải ‘lấy mình làm gương’?

Đôi lời chia sẻ: Đây là loạt bài dài kỳ mà chúng tôi giải thích và chia sẻ góc nhìn về Thân giáo, hy vọng có thể mạn đàm cùng quý độc giả, đồng thời nhận được những góp ý quý báu.

Nhiều người chúng ta từng có cảm giác, dường như những đứa trẻ sau này không còn ngoan và lễ độ như trước, dù cho các cháu học cũng nhiều hoặc nhà trường và cha mẹ kèm cặp cũng kỹ…

Đây là hiện tượng nhiều phụ huynh quan tâm, bởi vì nó liên quan đến tương lai sau này của con em. Có bậc cha mẹ tìm cách trong những cuốn sách kiểu như ‘100 bí quyết dạy con’, ’70 chiêu thức làm cha mẹ’ v.v. nhưng phát hiện chỉ giải quyết vấn đề ở bề mặt. Vậy cốt lõi vấn để nằm ở đâu?

Bản chất của giáo dục

Trong chương trình ‘Khoá học dành cho cha mẹ‘ đăng ngày 5/7/2019, một chuyên gia về giáo dục từng tích luỹ rất nhiều kinh nghiệm lâm sàng – Tiến sĩ Trần Ngạn Linh đã có đánh giá rằng: “Tôi phát hiện ra những mấu chốt rất quan trọng: khi quan niệm làm cha mẹ của bạn không đổi thì cho dù bạn cố gắng ghi nhớ 100 chiêu thức, thì khi sự việc xảy ra, cái bạn dùng ngay lúc đó không phải là 100 chiêu thức, mà hoàn toàn là hành vi mà bạn được dạy từ nhỏ”. 

Cá nhân tôi nhìn nhận, “những hành vi mà bạn được dạy từ nhỏ” liên quan đến giáo dục trong gia đình, nghĩa là những điều bạn học được từ cách hành xử của của những bậc trưởng bối như cha mẹ hoặc ông bà.

Một chuyên gia về giáo dục là Tiến sĩ Thái Lễ Húc, trong bài giảng toạ về cuốn ‘Đệ tử quy’ vào ngày 23/2/2005 đã chia sẻ một ý rất quan trọng về việc cha mẹ nên làm thế nào để dạy trẻ những hành vi lương thiện. Tiến sĩ Thái nói rằng: “Không phải yêu cầu chúng đọc rất nhiều sách, mà trước tiên yêu cầu chính mình phải làm cho được”.

Từ 2 chia sẻ của những chuyên gia giáo dục, tôi nhìn nhận rằng, muốn giáo dục tốt con cái, trước tiên cha mẹ phải ‘lấy mình làm gương’, cũng tức là bản thân phụ huynh phải làm ‘thân giáo’ (身教: giáo dục bằng hành động). 

Tôi còn phát hiện một điều khá thú vị về hai chữ ‘giáo dục’, từ đó thấy được một góc nhìn khác về bản chất của giáo dục.

Trong ‘Thuyết văn giải tự’ của Hứa Thận, ‘giáo’ (教) có nghĩa là: “Trên làm, dưới noi theo”, còn ‘dục’ (育) có nghĩa là: “Dạy trẻ làm điều thiện”. Theo cách giải thích này thì bản chất của giáo dục là: Dạy trẻ làm điều thiện, nhưng trước tiên người lớn phải làm gương để người nhỏ noi theo.

Cũng có một số người có cách giải thích khác. Họ phân tích chữ Giáo – 教 bao gồm chữ Hiếu 孝 đặt bên cạnh bộ Phốc 攴 (tác động nhẹ), hàm ý rằng: bản chất của giáo dục là bắt đầu từ đạo Hiếu, sau đó tiếp tục tác động dẫn dắt trở thành người có đầy đủ phẩm chất tốt đẹp.

Cả hai cách giải thích này tôi nhìn nhận có sợi dây kết nối chung, một bên là giáo dục Thiện, một bên là giáo dục đạo Hiếu; mà cổ nhân có câu: “Bách Thiện, Hiếu vi tiên” (Trăm Thiện, Hiếu đứng đầu”; đồng thời cả hai cách giải thích đều có thêm vào ‘sự dẫn dắt’ từ người lớn. Do đó bản chất giáo dục là giáo dục Thiện hoặc giáo dục Hiếu, cũng có thể nói là giáo dục đạo đức; đồng thời phải kèm theo sự dẫn dắt từ những bậc phụ huynh.

Nói ra có vẻ hơi lý thuyết, nhiều người sẽ nói rằng liệu những điều đó có lan toả hoặc ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của trẻ hay không? Câu trả lời là có.

Mở đầu ‘Tam tự kinh’ viết rằng: “Nhân chi sơ, tính bản thiện”, ‘thiện’ là điều có sẵn trong con người, chỉ có điều nó bị che mờ hoặc là trong xã hội thiếu những điều như thế. Nhưng một khi có người thực hành điều thiện, thì nhất định sẽ khiến người xung quanh cảm động.

Trong bài giảng của mình, Tiến sĩ Thái đã kể một câu chuyện có thật khiến nhiều người cảm động đến rơi nước mắt.

Câu chuyện về ý nghĩa ngày sinh nhật: Sức mạnh của ‘thân giáo’

Tiến sĩ Thái kể rằng, có một cô giáo đã học văn hoá truyền thống một thời gian, cô phát hiện rất nhiều đạo lý trong cuốn giáo trình sơ cấp là ‘Đệ tử quy’ mà cô vẫn chưa làm được, ví như về đạo Hiếu v.v. Thế là nhân ngày của mẹ vào tháng 5/2004, cô muốn cảm tạ ân dưỡng dục của cha mẹ, cũng gần với ngày sinh nhật của cô.

Hiện nay nhiều phụ huynh hay trẻ nhỏ hễ nói đến sinh nhật thường nghĩ đến bánh kem, nhưng Tiến sĩ Thái chia sẻ rằng: sinh nhật là ‘mẫu nan nhật’, tức ngày mẹ gặp khó khăn hoạn nạn. Mẹ mang thai vất vả cực nhọc, sinh đẻ khổ cực, nên lúc này là thời điểm để tri ân, báo ân. Đây mới gọi là giáo dục.

Khi cô giáo này về nhà, vì muốn cảm tạ cha mẹ nên cô đã chuẩn bị 3 cái ghế, 2 cái cho cha mẹ, và 1 cái cho bà ngoại. Mẹ cô tương đối mẫn cảm hỏi: ‘Con gái, rốt cuộc con muốn làm gì thế?’. Cô trả lời với 3 người rằng: ‘Con đã sống 30 năm rồi, đã làm cho cha mẹ biết bao lo lắng. Hiện giờ con đã bắt đầu học tập giáo huấn của Thánh hiền nên từ nay về sau, con phải làm một đứa con gái hiếu thuận, không để cho bà và cha mẹ phải bận tâm. Còn ơn dưỡng dục hơn 30 năm của cha mẹ, con sẽ ghi nhớ ở trong lòng. Hôm nay nhân dịp sinh nhật của con, con phải chân thành cảm tạ cha mẹ, hôm nay con muốn làm lễ 3 lần quỳ 9 lần khấu đầu’.

Mọi người biết chuyện gì xảy ra sau đó không? Khi cô bái lạy lần thứ nhất, mẹ của cô lập tức… rơi nước mắt. Đó là giọt nước mắt hạnh phúc, bởi vì con gái đã hiểu được sự hy sinh của cha mẹ. Đọc đến đây tôi có rưng rưng, và nhiều người đã từng chia sẻ với tôi khi biết ý nghĩa ngày sinh nhật là ‘mẫu nan nhật’, họ đã vô cùng xúc động thậm chí rơi nước mắt vì sự vất vả của đấng sinh thành, và cũng có người tiếc nuối vì không thể gặp mẹ để nói lời cảm ân trong ngày sinh nhật… Nhưng đây chưa phải là cao trào của câu chuyện.

Đến khi cô bái lạy lần thứ hai, con trai cô học lớp 3 lập tức đến bên cạnh chồng cô để đấm bóp cho cha mình. Bởi vì con trai cô cảm thấy trong bầu không khí như vậy mà không làm gì đó thì thật là khó chịu. Đây là lời dạy không lời. 

Chính cái tâm hiếu hạnh của cô đã làm cho con cô cảm động rất mãnh liệt, cảm thấy lúc này nên đấm bóp cho bố nó một chút. Cho nên ‘thân giáo’ (giáo dục bằng hành động) có sức mạnh cảm hoá âm thầm to lớn. Sau khi đứa trẻ về nhà, nó dõng dạc nói với cha mẹ rằng: “Cha mẹ ơi, năm tới con cũng lạy cha mẹ trong ngày sinh nhật”.

Mọi người thấy rằng ‘thiện tâm hiếu hạnh’ có sức mạnh cảm hoá con người, từ đó khơi gợi và lan toả những điều tích cực cho người khác. Chỉ cần chúng ta có chỗ để hạt giống thiện lương nảy mầm, thì những quả ngọt sẽ dần dần tới.

Muốn giáo dục con cái thiện lương, cha mẹ cũng cần có… dũng khí

Vẫn biết là cha mẹ nên dạy con cái Thiện lương, Hiếu đạo, nhưng nhiều người sẽ có thắc mắc: ‘Nếu nó thiện lương quá thì ra ngoài bị ức hiếp thì sao? Nếu như rất khiêm tốn, luôn bị người ta đè xuống thì sao?’. Con cái là ‘tài sản để dành’ cha mẹ, vậy cha mẹ có muốn tài sản của mình lấp lánh ánh sáng thiện lương, đạo đức hay là muốn nó trở nên u ám tối tăm? Tôi tin chắc nhiều bậc cha mẹ sẽ cân nhắc rất kỹ việc này.

Ở phần trước cô Trần Ngạn Linh cũng đã có nhìn nhận rằng, những chiêu thuật như 100 bí kíp dạy trẻ hay làm cha mẹ, bản thân chỉ có tác dụng tạm thời, khi gặp chuyện bất ngờ thì người ta không nhớ. Còn nếu một đứa trẻ chứa đựng trong tâm những nhân thiện lành, thì hạt giống đó sẽ cứ nở cứ nở trong các em, các em sẽ lấy cái ‘bất biến’ để ứng đối với cái ‘vạn biến’. Cha mẹ cho con tiền muôn bạc vạn rồi cũng sẽ hết, nhưng dạy con cách làm người sẽ là hành trang quý để các em mang theo suốt đời.

Hơn nữa người xưa có câu: “Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”, những người có năng lượng tốt sẽ hút nhau, còn nếu gặp người còn chưa tốt thì sẽ bị trường năng lượng đó cảm hoá, giống như ‘tính bản thiện’ trong con người ta được khơi gợi vậy. Cho nên các bậc phụ huynh hãy có dũng khí, không nên vì xã hội xuống dốc mà thay đổi nguyên tắc.

Hãy cố gắng giữ thiện lương, giữ tâm hồn trong sáng… khi những điều tốt đẹp ấy lan toả và cảm hoá được dù chỉ một người, thì đã là thành công ngoài mong đợi. Nhưng những người làm Thân giáo chúng tôi tin rằng trong cuộc sống vẫn còn nhiều người tốt có tâm nguyện như vậy. Mỗi người chỉ cần góp chút sức lực sẽ tạo nên những thay đổi tích cực, nếu không làm được những điều lớn lao thì ít nhất thế hệ sau của chúng ta cũng sẽ nhận được những giá trị đạo đức và thiện lương ấy. 

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần là người yêu văn hoá và thích suy nghĩ, Chu Thuần muốn truyền tải những giá trị truyền thống và góc nhìn của những chuyên gia đến quý độc giả.

Leave a Reply

Your email address will not be published.