Thân giáo (3): Tại sao nói giáo dục con cái bắt nguồn từ giáo dục cha mẹ?

Thân giáo (3): Tại sao nói giáo dục con cái bắt nguồn từ giáo dục cha mẹ?

Đôi lời chia sẻ: Đây là loạt bài dài kỳ mà chúng tôi giải thích và chia sẻ góc nhìn về Thân giáo, hy vọng có thể mạn đàm cùng quý độc giả, đồng thời nhận được những góp ý quý báu.

Cách đây khoảng 10 năm, có một câu chuyện được lan truyền rộng trên mạng mà ít nhiều những người trong chúng ta đã được đọc hoặc xem.

Chuyện kể rằng cha mẹ ăn cơm nhưng để xương cho ông bà. Sau một thời gian, đứa con trai của cha mẹ ăn cơm, nó cũng để dành một ít xương ra chén. Thế là cha mẹ mới hỏi con để dành xương để làm gì, đứa bé mới trả lời rằng: để dành xương cho… ba mẹ.

Lúc đó bậc cha mẹ mới ngẩn người, hoá ra những việc làm bất hiếu của mình đối với ông bà rồi sẽ được con mình làm lại.

Lúc đó tôi chỉ hiểu câu chuyện nói về chữ Hiếu, làm con phải hiếu thuận với cha mẹ, nếu không sẽ bị con cái bất hiếu, nó có quy luật tuần hoàn như thế. Sau này tôi còn phát hiện câu chuyện này có liên quan đến ‘thân giáo’ (giáo dục bằng hành động).

Cha mẹ muốn giáo dục tốt con cái, cha mẹ phải là tấm gương tốt

Vợ tôi đã kể cho tôi một câu chuyện như thế này. Chị gái của vợ đã lập gia đình và có một đứa con trai. Một hôm chồng của chị gái (tức anh rể) uống rượu say về, sau đó nằm lên giường luôn mà không thay áo quần. Chị vợ bảo anh rể đi tắm nhưng anh rể không đi. Một lát sau, con trai của anh chị đến và nói: “Ba ơi, chân ba nhớp”. ‘Nhớp’ là nhơ nhớp, tức là dơ, chân ba bị dơ. Thế là anh rể tự động lấy áo quần rồi đi tắm.

Câu chuyện này cho thấy rằng, nếu vợ chồng anh chị ấy chưa có con, thì chưa chắc vợ khuyên mà anh rể đã đi tắm đâu. Nhưng khi đứa con trai lên tiếng, thì người chồng ngay lập tức làm theo. Tại sao? Bởi vì người chồng không muốn làm tấm gương xấu cho con, nếu sau này đứa con trai lớn đi uống rượu say về, bảo nó rửa mình rồi đi ngủ mà nó không đi, còn nói: “Ngày xưa ba cũng như vậy” thì quả thực người cha cũng khó xử, vì nó nói… đúng quá. 

Còn nếu bản thân cha mẹ là người gương mẫu thì khi giáo dục con cái chúng sẽ nghe, bởi vì bản thân cha mẹ là một tấm gương rất tốt, mình không làm gì trái với đạo lý thì con cái sau này cũng không có gì để nói cha mẹ cả.

Câu chuyện về chữ Hiếu ở trên cũng như thế. Cha mẹ muốn con cái có hiếu nhưng lại đối xử tệ bạc với ông bà, thì làm sao con cái hiểu đúng chữ Hiếu là gì?

Từ đó suy rộng ra rằng cha mẹ muốn giáo dục tốt con cái thì bản thân cha mẹ phải là người tốt, phải là người gương mẫu; nói cách khác giáo dục con cái bắt nguồn từ giáo dục dành cho cha mẹ.

‘Thân giáo’ liên quan đến giáo dục dành cho cha mẹ

Có một sự trùng hợp thú vị giữa ‘thân giáo’ (身教: giáo dục bằng hành động) và ‘thân giáo’ (親教: giáo dục dành cho cha mẹ). Đây là 2 từ đồng âm.

‘Thân giáo’ (身教) thì chữ Thân (身) có nghĩa là bản thân, là thân thể. Còn chữ Thân (親) trong ‘thân giáo’ (親教) có nghĩa là cha mẹ, ví như ‘song thân’ (cha mẹ), ‘phụ thân’ (cha), ‘mẫu thân’ (mẹ).

Tôi thấy rằng việc ‘giáo dục bằng hành động’ có liên quan đến ‘giáo dục dành cho cha mẹ’, cũng tức là muốn giáo dục con bằng hành động thì cha mẹ cũng phải được giáo dục.

Tôi phát hiện nhiều chuyên gia về giáo dục cũng nhận ra điều này: muốn giáo dục con cái tốt thì cha mẹ cũng phải được giáo dục tốt.

Trong chương trình ‘Thiên Lượng luận chính‘ đăng ngày 14/1, Giáo sư Chương Thiên Lượng thuộc Khoa Khoa học và Nhân văn của Đại học Phi Thiên đã chia sẻ như sau.

Rất nhiều người chưa từng đi học, bao gồm người Trung Quốc thời xưa, rất nhiều người không biết chữ, nhưng họ lại phân biệt rất tốt thị – phi, thiện – ác. Vì sao? Chính là nhờ giáo dục gia đình và sức mạnh của văn hoá.

Còn hiện nay người Trung Quốc không phân biệt rõ tốt xấu, thiện ác, bao gồm cả những đứa trẻ ước thúc bản thân rất kém… chính là do khuyết thiếu về mặt văn hoá và tín ngưỡng.

Tiếp đến Giáo sư Chương đã chỉ ra một điều rất quan trọng đó là: Cha mẹ muốn giáo dục tốt con cái, thì đầu tiên cha mẹ phải là một người tốt. Khi mỗi người đều có ước thúc bản thân, thì bầu không khí của xã hội mới tốt lên được.

Từ những chia sẻ trên, tôi thấy rằng giáo dục con cái xuất phát từ cha mẹ, cha mẹ tốt thì mới truyền những điều tốt thông qua hành động, từ đó những đứa trẻ noi theo rồi mới tốt lên được.

Tiếp đến, một chuyên gia về giáo dục là Tiến sĩ Trần Ngạn Linh đã được đài truyền hình Tân Đường Nhân phỏng vấn để làm một chương trình nói về giáo dục con trẻ, nhưng mọi người biết tên chương trình là gì không? Chính là ‘Khoá học dành cho cha mẹ‘ (Ba ma tất tu khoá – 爸媽必須課). 

Trong tập đầu tiên, người dẫn chương trình là cô Cao Khiết đã đưa ra một vấn đề rất thú vị như thế này. Cô Cao đã đưa ra hiện tượng rất phổ biến rằng: Trong xã hội hiện nay không có người hướng dẫn bạn làm cha mẹ như thế nào. Chúng ta mơ hồ kết hôn rồi trở thành cha mẹ, đến lúc nào đó chợt nhận ra xã hội có quá nhiều vấn đề, không biết giải quyết ra sao vì không có ai chỉ cách sẽ làm cha mẹ tốt. Do đó chương trình đã mời Tiến sĩ Trần Ngạn Linh để giúp đỡ chúng ta học cách làm cha mẹ.

Cuộc đối thoại giữa người dẫn chương trình là cô Cao Khiết và Tiến sĩ Trần Ngạn Linh đăng trong chuyên mục ‘Khoá học dành cho cha mẹ‘ ngày 5/7/2019.

Một chương trình nói về cách nuôi dạy trẻ mà đối tượng chính lại là các bậc cha mẹ, hướng dẫn người lớn biết cách làm cha mẹ đúng nghĩa… Chúng ta xem chương trình sẽ phát hiện ra một điều rằng: cha mẹ cũng phải được ‘học’ để nuôi dạy con cái cho tốt, chẳng phải việc giáo dục con trẻ bắt nguồn từ việc giáo dục cha mẹ hay sao?

Ở một số nơi là như vậy, còn ở Việt Nam thì như thế nào?

Ở miền bắc Việt Nam có một trường họ dạy cuốn ‘Đệ tử quy’ cho các bé, nhưng có một điểm đặc biệt là: Cha mẹ cũng phải học ‘Đệ tử quy’. Từ đó hình thành mô hình gia đình Đệ tử quy. Trường này cũng áp dụng phương cách muốn giáo dục con em tốt, thì phải giáo dục cha mẹ. Khi cha mẹ đã làm gương thì con cái mới có hình mẫu để noi theo, từ đó đối chiếu hành động của bản thân, cha mẹ có khớp với điều trong ‘Đệ tử quy’ hay không.

Cha mẹ ‘tự giác’ trước rồi mới đến con cái

Khi con cái sinh ra giống như trang giấy trắng, người mà chúng tiếp xúc đầu tiên, đồng thời là người dạy cho chúng đầu tiên chính là cha mẹ. Điều cha mẹ dạy chúng là vô cùng quan trọng, sẽ định hình được một phần tính cách và góc nhìn của con cái trong tương lai. Do đó bản thân cha mẹ cũng phải cố gắng nâng cao đạo đức.

Theo cách nói trong Phật giáo là: con người phải ‘tự giác’ rồi mới ‘tha giác’ (ý tứ là con người phải tự thức tỉnh rồi mới giúp người khác thức tỉnh). 

Trong cuốn ‘Lý tưởng quốc’, Plato giảng một câu chuyện như thế này: chúng ta giống như một tù nhân ở trong động đen kịt, nếu ở đằng sau là ngọn nến, thì chúng ta chỉ thấy được duy nhất cái bóng của mình. Chúng ta thông qua bóng ảnh này để tưởng tượng thế giới bên ngoài, nhưng thế giới bên ngoài thật khác biệt.

Nếu một người có thể ra ngoài kia nhìn thấy chân tướng của thế giới, họ sẽ trở lại để nói cho người trong động thế giới bên ngoài là như thế nào. Đây gọi là ‘tự giác, tha giác’ theo cách nói của Phật giáo.

Tôi nhìn nhận điều này cũng giống như việc cha mẹ làm gương cho con cái vậy. Ban đầu vì góc nhìn thế giới của con còn hạn hẹp, nên cha mẹ phải có trách nhiệm dẫn dắt con cái thông qua những điều đúng đắn mà mình thấy, từ đó con cái mới nhận được những điều chân thật để làm người tốt hơn. Vậy nên việc giáo dục con cái cho tốt vẫn bắt nguồn từ cha mẹ.

Chu Thuần

Chú thích:

(*) Tiến sĩ Trần Ngạn Linh có hơn 30 năm kinh nghiệm giúp đỡ các bậc cha mẹ và giáo viên ở Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Nhật Bản, Singapore, Malaysia, Indonesia, Hoa Kỳ, châu u, châu Úc và New Zealand.

Kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực khác nhau giúp cho cô Trần có cái nhìn toàn diện và tổng quát hơn trong việc hướng dẫn các bậc cha mẹ và các giáo viên khác bồi dưỡng nên những nhân tài khỏe mạnh.

Chu Thuần

Chu Thuần

Chu Thuần là người yêu văn hoá và thích suy nghĩ, Chu Thuần muốn truyền tải những giá trị truyền thống và góc nhìn của những chuyên gia đến quý độc giả.

Leave a Reply

Your email address will not be published.